2 . حوزه علمى ايجى در سرزمين فارس : قاضى عضدالدين ايجى متوفّاى سال 756 در ايران مدرسه‌اى در علم كلام تأسيس نمود . بزرگان و مشهورترين دانشمندان در آن جا پرورش يافتند ، پيشتاز ايشان سعدالدين تفتازانى است . ايجى كتاب مواقف را و تفتازانى كتاب مقاصد را تأليف كردند . نگاه علمى هر دو كتاب در بحث به كتاب تجريد مىباشد و دنباله‌رو آن هستند ، و با مقايسه بين تجريد و اين دو كتاب به خوبى اين مطلب ثابت مىشود . لكن هيچ يك به اين موضوع تصريح نمىكنند . ولى وقتى تفتازانى ديگر نمىتواند خود را كنترل كند و چاره‌اى جز ذكر نام تجريد و مؤلف آن ندارد با بىادبى هر چه تمام‌تر نام مىبرد كه البته دلالت بر فراوانى خشم و كينه او دارد . او مىگويد : « جاى تعجّب است كه بعضى از شيعيان متأخر كه نزد هيچ يك از محدثين حاضر نشده و هيچ حديثى را در امر دين ياد نگرفته و نقل نكرده‌اند ! ! در كتابشان بسيارى از اخبار و رواياتى كه در طعن و بدگويى بزرگان صحابه است به چشم مىخورد ، اگر خواستى به كتاب تجريد كه به حكيم نصير طوسى منسوب است ، مراجعه كن ، خواهيد ديد كه چگونه ياور باطل‌ها و تثبيت كنندهء دروغ‌ها شده است و چنين كينه توزى و تعصّب ورزيدن نسبت به بزرگانى كه به عترت پيامبر و اولاد وصى او منسوب و در نقل روايت معصوم‌اند ، روا نيست » . « 1 » 3 . حوزه علمى ابن تيميّه در شام : احمد بن عبدالحليم حرّانى معروف به ابن تيميّه ، متوفاى 728 در شام مدرسه‌اى به نام خود تأسيس نمود و جمعى از علما در آن مدرسه پرورش يافتند و افكارش را ترويج نمودند كه در رأس آن‌ها : محمّد بن ابى بكر دمشقى معروف به ابن قيّم جوزيه متوفاى 751 مىباشد .

--> ( 1 ) . شرح مقاصد : 2 / 287 ، « و من العجائب أنّ بعض المتأخرين من المتشيعين ، . . . » .